W wielu projektach WordPress plik theme.json traktowany jest jak rozszerzona paleta kolorów. Miejsce, gdzie definiuje się kilka zmiennych i zapomina o reszcie. To błąd. Ten plik nie powstał po to, by porządkować barwy. Powstał, by narzucić strukturę.
theme.json jest deklaracją zasad.
W kontekście Gutenberg pełni rolę centralnego punktu kontroli nad tym, jak wygląda i zachowuje się interfejs edytora oraz front. To nie jest tylko konfiguracja. To warstwa systemowa. Jeżeli projekt nie ma systemu designu, theme.json go nie zastąpi. Ale jeżeli system istnieje, theme.json może stać się jego egzekutorem.
Znacznie istotniejsze są decyzje typograficzne. Skala fontów. Relacje między nagłówkami. Konsekwencja w line-height. Definicja spacingu. Marginesy i paddingi nie powinny być arbitralne. theme.json pozwala je zamknąć w spójnym zestawie wartości. Bez tego każdy blok zaczyna żyć własnym życiem.
W dobrze zaprojektowanym theme.json nie ma przypadkowych liczb. Są tokeny. Nazwane. Przemyślane. Powtarzalne. Zmiana jednej wartości wpływa na cały system. Dokładnie tak, jak w dojrzałym design systemie.
Istotna jest także kontrola nad ustawieniami bloków. Ograniczenie możliwości użytkownika nie jest wadą. Jest decyzją projektową. Jeżeli każdy może ustawić dowolny rozmiar fontu, system przestaje istnieć. theme.json pozwala te granice jasno określić.
Kolejny element to style globalne. Nie chodzi o nadpisywanie CSS. Chodzi o przewidywalność. theme.json wprowadza warstwę abstrakcji między projektem a implementacją. Dzięki temu zmiany nie wymagają przeszukiwania arkuszy stylów.
W praktyce oznacza to mniej wyjątków. Mniej hacków. Mniej „na szybko”. System zaczyna być odporny na rozrost projektu.
Oczywiście, theme.json nie rozwiązuje wszystkiego. Nie zastąpi myślenia projektowego. Nie naprawi złych decyzji. Ale ignorowanie jego potencjału sprowadza go do roli pliku pomocniczego.
To fundament, który albo zostanie wykorzystany świadomie, albo stanie się kolejną warstwą chaosu.